Cuma, Ekim 09, 2009

Roma

Roma Imparatorlugu'nda bilim denebilecek hersey Yunan cikisliydi, ve imparatorluk icindeki Yunanlilarin bilimsel kesifleri yillar gectikce azalmaya baslamistir. Romalilar bazi tur muhendislik ve teknoloji hakkinda bilgiliydi, ama dunyaya ahenkli bir bilimsel suzgecten gecirmekte surpriz edici bir sekilde basarisizlardi. Herhalde sebep konu hakkinda meraksiz olmalarindandir. Esas modern bilimsel gelismenin temelleri Ortacag Avrupa universitesi'nde atilacakti.

3. Roma Imparatorlugu sayilabilecek Osmanli icin durum farkli degildir. Hem 1. hem 3. Roma birer fetih imparatorlugudur. Sahsen Fatih Sultan Mehmet'e sunulmus bilimsel risalelere baktik, ve buradaki matematigin cigir acan turden olmadigini belirtmeliyiz. Bu su anda kullanilmayan bir tur matematiktir. Kiyasla 2000 sene once daha kalici bir bilim yapilabilmistir. Demek ki bu baglamda 1. ve 3. Roma kardestir. Yari tanri imparatorlari, hamamlari, su bentleri, fetih ordulari, tarim temelli mevcudiyetleri bu iki imparatorlugun ortak noktalaridir.

Ilber Ortayli (bile?) konu hakkinda sunlari soyleyebilmistir: "Osmanlı Cemiyeti'nde şunu açık söyleyelim, klâsik devir "İslâm Devri" dediğimiz "Abbasiye Devri" ve "Orta Asya"da Timurlenk ve onun oğulları Uluğ Bey zamanında süren klâsik parlak ilmî gelenek bitmiştir. Osmanlı Dönemi bu klâsik ilmi geleneğin parlak olarak devam ettiği, hattâ devam edebildiği bir devir değildir."

Avrupa orneginde sunu da eklemek lazim: Islam etkisiyle dinini reformasyondan gecirirken, muspet bilimlerde ilerleyebilmesinin onemli sebeplerinden biri etrafta herseyi zapt-u rapt altinda tutan totaliter bir mevcudiyetin olmamasinda yatiyor olabilir. Zaman Ortacag'dir, Roma artik ortalarda yoktur. Pek cok alanda inovasyon olmaktadir, ve idare edilmeden, kenarda kosede kalmis catlaklarin birinden modern Avrupa ortaya cikacaktir.

--

[1] Roma hakkindaki daha sert yorumlar soyle gider: Roma bir olum makinasiydi. Savastan baska bir seye yeri yoktu; Ilginctir ki ilim adami Arsimet (hem de bilimsel bir konu hakkinda dusunmekte iken) bir Romali asker tarafindan oldurulmustu. "Hayat ilmini" yaymaya calisan Isa Peygamber'in basina neler geldigini zaten biliyoruz. Ona eziyet edenler de Roma askerleriydi.

#amkdarth